Education Trendy

Chhatrapati Shivaji Maharaj Jayanti 2022 Essay in Hindi English Gujarati

Written by Chetan Darji
Rate this post

Chhatrapati Shivaji Maharaj Jayanti 2022 Essay in English

chhatrapati-shivaji-maharaj-jayanti-2022

Shivaji Jayanti is the birthday of the greatest ruler Chatrapati Shivaji. Shivaji Bhonsle, popularly known as Chhatrapati Shivaji Maharaj, was an Indian warrior king of the Bhonsle Maratha clan. Chatrapati Shivaji was born to Jijabai and Shahaji Bhonsle in the hill-fort of Shivneri. He was name after the local Goddess Shivai. Chatrapati Shivaji was the creator of the Maratha nation and was instrumental in uniting many Maratha chiefs. He was mainly influenced by Mahabharata, Ramayana and other holy books which his mother explained him. Shivaji gained a lot of knowledge from his father’s unsuccessful attempts to gain power and was inspired by his father’s military tactics and peacetime diplomacy. He had great knowledge on Sanskrit and Hindu scriptures.

Shivaji got training from Gomaji Naik and Baji Pasalkar and became a fearless leader. In his early days Shivaji was successful in inspiring local youths to follow his idealistic pursuits. Shivaji attacked and captured Torna Fort of Bijapur at the age of 17. By 1654, he took control of Kondana, Raigad Forts and the Western Ghats along the Konkan Coast. In order to destroy Shivaji’s rise to power, Adilshah arrested his father by fraudulent means and had armies sent against Shivaji and his brother Sambaji. Afzal Khan who was sent to destroy Shivaji was stabbed by him. In battle of Pratapgarh between Shivaji and Bijapur’s armies, Shivaji became hero. Under Shivaji’s leadership, Mughals were pushed back. Shivaji was crowned as a Chhatrapati in 1674 at Raigad fort. He died in 1680.

Shivaji Jayanti is widely celebrated in Maharashtra on his birthday on 19th February. On the occasion of Shivaji Jayanti several parades are conducted and people dress up like Shivaji and his followers. The birthday is celebrated grandly and various programmes demonstrating his achievements are organized.

Chhatrapati Shivaji Maharaj Jayanti 2022 Essay in Hindi

Shivjanmostasv Shivaji Jayanti 2022

छत्रपति शिवाजी भोसले (1630-1680 ई.) भारत के एक महान राजा एवं रणनीतिकार थे जिन्होंने 1674 ई. में पश्चिम भारत में मराठा साम्राज्य की नींव रखी। इसके लिए उन्होंने मुगल साम्राज्य के शासक औरंगज़ेब से संघर्ष किया। सन् 1674 में रायगढ़ में उनका राज्याभिषेक हुआ और वह “छत्रपति” बने। छत्रपती शिवाजी महाराज ने अपनी अनुशासित सेना एवं सुसंगठित प्रशासनिक इकाइयों कि सहायता से एक योग्य एवं प्रगतिशील प्रशासन प्रदान किया। उन्होंने समर-विद्या में अनेक नवाचार किए तथा छापामार युद्ध (guerilla warfare) की नयी शैली (शिवसूत्र) विकसित की। उन्होंने प्राचीन हिन्दू राजनीतिक प्रथाओं तथा दरबारी शिष्टाचारों को पुनर्जीवित किया और

मराठी एवं संस्कृत को राजकाज की भाषा बनाया। वे भारतीय स्वाधीनता संग्राम में नायक के रूप में स्मरण किए जाने लगे। बाल गंगाधर तिलक ने राष्ट्रीयता की भावना के विकास के लिए शिवाजी जन्मोत्सव की शुरुआत की।

शिवाजी महाराज मेवाड़ के सूर्यवंशी क्षत्रीय सिसोदिया राजपूतों के वंशज थे। चित्तौड़गढ़ के अजय सिंह सिसोदिया , ने अपने भतीजे राणा हम्मीर सिंह सिसोदिया को अपना उत्तराधिकारी बनाया, इसके कारण निराश होकर सज्जनसिंह और क्षेमसिंह भाग्य की तलाश में दक्कन (महाराष्ट्र) चले गए । बड़े भाई सज्जनसिंह, शिवाजी के पूर्वज हैं। हिंडुआ सूरज महाराणा संग्राम सिंह सिसोदिया और महाराणा प्रताप सिंह भी सूर्यवंशी क्षत्रीय सिसोदिया राजपूत थे।

सज्जनसिंह के पुत्र राणा दिलीप सिंह ने दिल्ली के मुहम्मद बिन तुगलक के खिलाफ बहमनी सुल्तान की स्थापना और विद्रोह करने में मदद की,इसके कारण सुलतान खुश हो कर, राणा दिलीप सिंह को देवगिरी (दौलताबाद) क्षेत्र में 10 गाँव दिए गए। मराठों और मराठी लोगो के साथ रहने और उनके साथ वैवाहिक संबंध बनाने के कारण सज्जनसिंह के वंशज(भोसले), सांस्कृतिक रूप से भोसले मराठा के हिस्सा बन गए। 96 कुल मराठे, भी राजपूतों के वंशज होने का दावा करते हैं।

राणा दिलीप सिंह के पुत्र सिद्धोजी सिसोदिया थे, सिद्धोजी के पुत्र का नाम भोसाजी/भैरव सिंह सिसोदिया था , कहा जाता है कि शिवाजी के वंश को भोसले का उपनाम अपने पूर्वज भोसाजी सिसोदिया से मिला था। भैरोजी के 2 पुत्र थे- उग्रसेन सिंह भोसले, राणा देवराज सिंह भोसले। राणा उग्रसेन के 2 बेटे थे- करणसिंह भोसले और सुभा कृष्णा। राणा करनसिंह (सुभा कृष्णा के बड़े भाई), जो मुधोल के शासक थे उनको अपना उपनाम ‘घोरपडे’ , खलना के बड़े विशाल गढ़ किले पर गोह(iguana, मराठी में घोरपड) की मदद से चढ़ने, के कारण मिला. घोरपड़े, भोसले(सिसोदिया) की वरिष्ठ शाखा हैं।

सुभा कृष्ण भोसले (सिसोदिया) के उत्तराधिकारी देवगिरि में रहते रहे। सुभा कृष्णा के उत्तराधिकारी- रूपसिंह, भुमेंद्रजी, डोपाजी, बारहटजी, खेलोजी, परसोजी और बाबाजी,तथा मालोजी राजे भोसले। मालोजीराजे, शाहजी भोंसले के पिता थे,तथा शिवाजी के दादा थे।

मालोजी भोसले (1552–1597) अहमदनगर सल्तनत के एक प्रभावशाली जनरल थे, पुणे चाकन और इंदापुर के देशमुख थे  मालो जी के बेटे शहाजी भी बीजापुर सुल्तान के दरबार में बहुत प्रभावशाली राजनेता थे। शाहजी अपने पत्नी जीजाबाई से शिवाजी का जन्म हुआ था।

छत्रपति शिवाजी जयंती क्यों मनाई जाती है?

छत्रपति शिवाजी महाराज की जयंती 19 फरवरी को धूमधाम के साथ महाराष्ट्र तथा देश के अन्य राज्यों में मनाई जाती है। छत्रपति शिवाजी ने अपने जीवन काल में मराठों तथा अन्य समुदाय को इकट्ठा करने और उन्हें ताकतवर बनाने में अपनी महत्वपूर्ण भूमिका निभाई थी। इसीलिए प्रति माह 19 फरवरी को शिवाजी जयंती मनाई जाती है।

छत्रपति शिवाजी महाराज की मृत्यु कैसे हुई?

छत्रपति शिवाजी महाराज को 52 वर्ष की आयु में बुखार और पेचिश की गंभीर बीमारी हो गई थी। शिवाजी ने 3 अप्रैल 1680 को रायगढ़ में अपना शरीर त्याग दिया। कुछ इतिहासकारों का कहना है कि शिवाजीराव को जहर का सेवन करने के कारण मृत्यु हुई थी। उनकी मृत्यु का वास्तविक कारण अभी भी रहस्य बना हुआ है।

Chhatrapati Shivaji Maharaj Jayanti 2022 Nibandh Essay in Gujarati

શૂરવીર મહાનાયક છત્રપતિ શિવાજી મહારાજની વીરગાથા, જાણો 9 વિશેષ વાતો…

Shivjanmostasv Shivaji Jayanti Information in Gujarati Nibandh 2022

છત્રપતિ શિવાજી મહારાજના વિશે બધા લોકો જાણે છે. તે ભારતના વીર સપૂતોમાંથી એક હતા. ઘણા લોકોએ તેમને હિન્દુ હ્રદય સમાટ્ર કહે છે. તો કેટલાક લોકો તેમને મરાઠા ગૌરવ, જ્યારે કે તેઓ ભારતીય ગણરાજ્યના મહાનાયક હતા.

1 બાળપણમાં રમતા-રમતા કિલ્લો જીતવુ શીખ્યા હતા

બાળપણમાં શિવાજી પોતાની આયુના બાળકને એકત્ર કરી તેમના નેતા બનીને યુદ્ધ કરવા અને કિલ્લા જીતવવની રમત રમતા હતા. યુવાવસ્થામાં આવતા જ તેમની રમત વાસ્તવિક કર્મ બનીને શત્રુઓ પર આક્રમણ કરી તેમની કિલ્લા વગેરે પણ જીતવા લાગ્યા.

જેવા જ શિવાજીએ પુરંદર અને તોરણ જેવા કિલ્લા પર પોતાનો અધિકાર જમાવ્યુ.

એમ જ તેમના નામ અને કર્મની સમગ્ર દક્ષિણમાં ધૂમ મચી ગઈ. આ સમાચાર આગની જેમ ફેલાય ગયા અને દિલ્હી સુધી જઈ પહોંચ્યા. અત્યાચારી પ્રકારના તુર્ક, યવન અને તેમના સહાયક બધા શાસક તેમનુ નામ સાંભળીને જ ભયના માર્યા ચિંતામાં પડી જતા હતા.

2. પત્ની અને પુત્ર

છત્રપતિ શિવાજી મહારાજનુ લગ્ન સ્ન 14 મે 1640માં સહબાઈ નિમ્બાલકર સાથે લાલ મહલ, પૂના(હવે પુણે) માં થયુ હતુ. એમના પુત્રનુ નામ સંભાજી હતુ.

સંભાજી શિવાજીના જયેષ્ઠ પુત્ર અને ઉત્તરાધિકારી હતા. જેમને 1680થી 1689 ઈ. સુધી રાજ્ય કર્યુ. સંભાજીમાં પોતાના પિતાની કર્મઠતા અને દ્રઢ સંકલ્પનો અભાવ હતો. સંભાજીની પત્નીનુ નામ યેસુબાઈ હતુ. તેમના પુત્ર અને ઉત્તરાધિકારી રાજારામ હતા.

3. સમર્થ રામદાસ

હિન્દુ પદ પાદશાહીના સંસ્થાપક શિવાજીના ગુરૂ રામદાસજીનુ નામ ભારતના સાધુ સંતો અને વિદ્વત સમાજમાં સુવિખ્યા છે. તેમને દાસબોધ નામના એક ગ્રંથની રચના પણ કરી હતી. જે મરાઠી ભાષામાં છે. સંપૂર્ણ ભારતમાં કાશ્મીરથી કન્યાકુમારી સુધી તેમણે 1100 મઠ અને અખાડા સ્થાપિત કરી સ્વરાજ્ય સ્થાપના માટે જનતાને તૈયાર કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તેમને અખાડાની સ્થાપનાનું શ્રેય જાય છે. તેથી તેમને ભગવાન હનુમાનજીનો અવતાર માનવામાં આવ્યો. જ્યારે કે તેઓ હનુમાનજીના પરમ ભક્ત હતા. શિવાજી પોતાના ગુરૂ પાસેથી પ્રેરણા લઈને જ કોઈ કાર્ય કરતા હતા. છત્રપતિ શિવાજીને મહાન શિવાજી બનાવવામાં રામદાસજીનુ ખૂબ મોટુ યોગદાન હતુ.

4. જ્યારે શિવાજીને મારવાનો પ્લાન હતો

શિવાજીના વધતા પ્રતાપથી આતંકિત બીજાપુરના શાસક આદિલ શાહ જ્યારે શિવાજીને બંદી ન બનાવી શક્યા તો તેમને શિવાજીના પિતા શાહજીની ધરપકડ કરી. જાણ થતા જ શિવાજી ગુસ્સાથી લાલચોળ થઈ ગયા. તેમણે નીતિ અને સાહસની મદદ લઈને છાપો મારી જલ્દી પોતાના પિતાને આ કેદમાંથી આઝાદ કરાવ્યા.

ત્યારે વીઝાપુરના શાસકે શિવાજીને જીવિત અથવા મરેલા પકડીને લાવવાનો આદેશ આપીને પોતના મક્કાર સેનાપતિ અફઝલ ખાં ને મોકલ્યો. તેણે ભાઈચારો અને મેળાપનુ ખોટુ નાટક રચીને શિવાજીને પોતાના ગળે ભેટવા દરમિયાન મારવાનો પ્લાન બનાવ્યો. પણ સમજદાર શિવાજીના હાથમા છિપાયેલ બઘનખેનો શિકાર થઈને તે ખુદ માર્યો ગયો. તેનાથી તેની સેના પોતાના સેનાપતિને મરેલો જોઈને ત્યાથી દુમ દબાવીને ભાગી ગઈ.

5. મુગલો સાથે ટક્કર

શિવાજીની વધતી શક્તિથી ચિંતિત થઈને મુગલ બાદશાહ ઔરંગઝેબે દક્ષિણમાં નિયુક્ત પોતાના સૂબેદારને તેમના પર ચઢાઈ કરવાનો આદેશ આપ્યો. પણ સૂબેદાર ઊંધા મોડે પડ્યો. શિવાજી સાથે લડાઈ દરમિયાન તેના પોતાનો પુત્ર ગુમાવી દીધો અને ખુદ તેની આંગળીઓ કપાઈ ગઈ. તેને મેદાન છોડીને ભાગવુ પડ્યુ. આ ઘટના પછી ઔરંગઝેબે પોતાના સૌથી પ્રભાવશાળી સેનાપતિ મિર્જા રાજા જયસિંહના નેતૃત્વમાં લગભગ 100000 સૈનિકોની ફૌજ મોકલી.

શિવાજીને કચડવા માટે રાજા જયસિંહએ વીજાપુરના સુલ્તાનથી સંધિ કરી પુરંદરના કિલ્લાના અધિકારમાં કરવાની યોજનાના પ્રથમ ચરણમાં 24 એપ્રિલ 1665 ઈ. ના વ્રજગઢના કિલ્લા પર અધિકાર કરી લીધો. કિલ્લાની રક્ષા કરતા શિવાજીનો અત્યંત વીર સેનાનાયક મુરારજી બાજી માર્યો ગયો. કિલ્લાને બચાવી શકવામાં અસમર્થ જાણીને શિવાજીએ જયસિંહ સાથે સંધિની રજૂઆત કરી અને 22 જૂન 1665 ઈ. કો પુરંદરની સંધિ સંપન્ન થઈ.

6. શિવાજીના રાજ્યની સીમા

શિવાજીની પૂર્વી સીમા ઉત્તરમાં બાગલનાને અડતી હતી અને ફરી દક્ષિણની તરફ નાસિક અને પૂના જીલ્લા વચ્ચેથી થતી એક અનિશ્ચિત સીમા રેખાની સાથે સમસ્ત સતારા અને કોલ્હાપુર જીલ્લાના મોટાભાગના ભાગને પોતાની અંદર સમાવી લેતા હતા. પશ્ચિમી કર્ણાટકના ક્ષેત્ર પછી સમ્મિલિત થયા. સ્વરાજનું આ ક્ષેત્ર 3 મુખ્ય ભાગમાં વિભાજીત હતો…

– પૂનાથી લઈને સલ્હર સુધીનુ ક્ષેત્ર કોંકણનુ ક્ષેત્ર, જેમા ઉત્તરી કોંકણ પણ સમ્મિલિત હતો. પેશવા મોરોપંત પિંગલેના નિયંત્રણમાં હતો.

– ઉત્તરી કનારા સુધી દક્ષિણી કોંકણનુ ક્ષેત્ર અન્નાજી દત્તાને અધીન હતો.

– દક્ષિણ દેશના જીલ્લામાં જેમા સતારાથી લઈને ધારવાડ અને કોફાલનું ક્ષેત્ર હતો. દક્ષિણી પૂર્વી ક્ષેત્રના અંતર્ગત આવતા હતા અને દત્તાજી પંતના નિયંત્રણમાં હતો. આ 3 સૂબોનુ પુન: પરગનો અને તાલુકામાં વિભાજીત કરવામાં આવ્યુ હતુ. પરગનાના હેઠળ તરફ અને મોજા આવતા હતા.

7. શિવાજીના કિલ્લા

મરાઠા સૈન્ય વ્યવસ્થાના વિશિષ્ટ લક્ષણ હતો કિલ્લો. વિવરણકારોના અનુસાર શિવાજીની પાસે 250 કિલ્લા હતા જેમના રિપેયર પર તે મોટી રકમ ખર્ચ કરતા હતા. શિવાજીએ અનેક દુર્ગા પર અધિકાર કર્યો જેમાથી એક હતો. સિંહગઢ દુર્ગ, જેને જીતવા માટે તેમણે તાનાજીને મોકલ્યો હતો.

આ દુર્ઘને જીતવા દરમિયાન તાનાજીએ વીરગતિ મેળવી હતી. ગઢ આલા પણ સિંહ ગેલા (ગઢ તો અમે જીતી લીધો, પણ સિંહ અમને છોડીને જતો રહ્યો) બીજાપુરના સુલ્તાનની રાજ્ય સીમાઓના અંતર્ગત યગઢ(1646)મા ચાકન, સિંહગઢ અને પુરંદર જેવા દુર્ગ પણ તરત તેમના અધિકારોમાં આવી ગયા.

8. ગુરિલ્લા યુદ્ધના આવિષ્કારક

કહે છે કે છત્રપતિ શિવાજીએ જ ભારતમાં પહેલીવાર ગુરિલ્લા યુદ્ધનો આરંભ કર્યો હતો. તેમની આ યુદ્ધ નીતિથી પ્રેરિત થઈને જ વિયતનામિયોએ અમેરિકાથી જંગ જીતી લીધી હતી. આ યુદ્ધનો ઉલ્લેખ એ કાળમાં રચિત શિવ સૂત્રમાં મળે છે. ગુરિલ્લા યુદ્ધ એક પ્રકારનો છાપામાર યુદ્ધ છે. મોટાભાગે છાપામાર યુદ્ધ અર્ધસૈનિકોની ટુકડીયો અથવા અનિયમિત સૈનિકો દ્વારા શત્રુ સેનાની પાછળ કે પાર્શ્વમાં આક્રમણ કરીને લડવામાં આવે છે.

9. તુળજા ભવાનીના ઉપાસક

મહારાષ્ટ્રના ઉસ્મનાબાદ જીલ્લામાં સ્થિત છે તુળજાપુર. એક એવુ સ્થાન જ્યા છત્રપતિ શિવાજીની કુળદેવી માં તુળજા ભવાની સ્થાપિત છે. જે આજે પણ મહારાષ્ટ્ર નએ અન્ય રાજ્યોના અનેક નિવાસીઓની કુળદેવીના રૂપમાં પ્રચલિત છે.

વીર છત્રપતિ શિવાજી મહારાજની કુળદેવી માં તુળજા ભવાની છે.

શિવાજી મહારાજ તેમની જ ઉપાસના કરતા હતા. માન્યતા છે કે શિવાજીને ખુદ દેવી માં એ પ્રકટ થઈને તલવાર આપી હતી. હાલ આ તલવાર લંડનનાં સંગ્રહાલયમાં રાખેલી છે.

Well Known Facts & 10 Lines about the Chhatrapati Shivaji Maharaj Jayanti 2022

  1. Chhatrapati Shivaji Maharaj was a very kind and brave ruler.
  2. He established the Maratha Empire.
  3. He was born on 19th February 1627 in Shivneri, Maharashtra.
  4. Chhatrapati Shivaji was intrepid and fearless since childhood.
  5. In childhood, he used to play the game of war and winning the fort.
  6. His father’s name was Shahaji Bhonsle, and his mother’s name was Jijabai Bhonsle.
  7. Chhatrapati Shivaji’s mother was very religious in nature.
  8. As a result, the nature of Shivaji was also religious.
  9. Shivaji believed in Hinduism, on which he had unwavering faith.
  10. Shivaji Maharaj respects all religions.

About the author

Chetan Darji

Hi, My name is Chetan Darji , and I am the owner and Founder of this website. I am 24 years old, Gujarat-based (India) blogger.
I started this blog on 20th January 2019.

Leave a Comment